KNOWLEDGE ARTICLE

BMC KNOWLEDGE CENTER

Scale แบบแปลนคืออะไร? 1:50, 1:100, 1:200 ต่างกันอย่างไร และทำไมต้องเช็กก่อนพิมพ์

Scale หรือมาตราส่วนเป็นข้อมูลสำคัญของแบบก่อสร้าง แบบสถาปัตยกรรม และแบบวิศวกรรม เพราะใช้แสดงความสัมพันธ์ระหว่างขนาดบน Drawing กับขนาดจริง หากพิมพ์แบบด้วยขนาดกระดาษหรือ Print Setting ที่ไม่ตรงกับต้นฉบับ Scale จริงบนกระดาษอาจเปลี่ยนไปได้

บทความนี้อธิบายว่า 1:50, 1:100 และ 1:200 หมายถึงอะไร ต่างกันอย่างไร และต้องตรวจ Page Size, Plot Scale และ Fit to Page ตรงไหนก่อนนำ Drawing ไปใช้อ้างอิง

Scale บอกความสัมพันธ์ระหว่าง “แบบ” กับ “ของจริง”

ตัวเลข Scale เช่น 1:50 หมายถึง 1 หน่วยบน Drawing แทน 50 หน่วยของขนาดจริง โดยต้องใช้หน่วยเดียวกันในการเปรียบเทียบ

เช่น หากวัดเส้นบน Drawing ที่ Scale 1:50 ได้ 1 เซนติเมตร ในหลักการเส้นดังกล่าวแทนระยะจริง 50 เซนติเมตร เมื่อ Drawing ถูกพิมพ์ในขนาดและมาตราส่วนที่ถูกต้อง

หากยังไม่แน่ใจว่าควรใช้กระดาษ A0, A1 หรือ A2 สามารถดู ความสัมพันธ์ระหว่างขนาดแบบแปลน A0 A1 A2 ก่อน เพราะการเปลี่ยนขนาดกระดาษอาจกระทบ Scale ได้

คำตอบแบบสั้น: Scale 1:50 หมายถึง 1 หน่วยบนแบบแทน 50 หน่วยจริง, 1:100 หมายถึง 1 หน่วยบนแบบแทน 100 หน่วยจริง และ 1:200 หมายถึง 1 หน่วยบนแบบแทน 200 หน่วยจริง ดังนั้นเมื่อเทียบวัตถุเดียวกัน แบบ 1:50 จะแสดงวัตถุใหญ่กว่า 1:100 และ 1:200 บนกระดาษ จึงเหมาะกับการแสดงรายละเอียดมากกว่าเมื่อมีพื้นที่เพียงพอ

Scale 1:50, 1:100 และ 1:200 ต่างกันอย่างไร

1:50

แสดงรายละเอียดในขนาดใหญ่กว่า

1 หน่วยบน Drawing แทน 50 หน่วยจริง จึงแสดงวัตถุเดียวกันบนกระดาษใหญ่กว่า Scale 1:100 และ 1:200

มักเหมาะกับ Drawing ที่ต้องการให้เห็นรายละเอียดมากขึ้น เช่น Plan, Section หรือรายละเอียดพื้นที่บางประเภท ทั้งนี้ขึ้นอยู่กับการจัด Drawing ของผู้ออกแบบ

1:100

แสดงพื้นที่ได้มากขึ้น

1 หน่วยบน Drawing แทน 100 หน่วยจริง วัตถุจึงมีขนาดบนกระดาษประมาณครึ่งหนึ่งเมื่อเทียบกับการแสดงวัตถุเดียวกันที่ 1:50

สามารถใช้กับ Drawing ที่ต้องการแสดงภาพรวมมากขึ้น ขณะที่ยังคงรายละเอียดตามที่ผู้ออกแบบกำหนด

1:200

เหมาะกับการแสดงภาพรวมที่กว้างขึ้น

1 หน่วยบน Drawing แทน 200 หน่วยจริง จึงแสดงวัตถุในขนาดเล็กลงและสามารถครอบคลุมพื้นที่จริงได้มากขึ้นในหน้ากระดาษขนาดเดียวกัน

รายละเอียดขนาดเล็กอาจอ่านได้ยากกว่า Scale ที่ใหญ่กว่า จึงควรใช้ตามวัตถุประสงค์ของ Drawing

ตัวอย่างอ่าน Scale แบบง่าย ๆ

Scale	ถ้าวัดบนแบบได้ 1 ซม.	แทนระยะจริง
1:50	1 ซม.	50 ซม.
1:100	1 ซม.	100 ซม. หรือ 1 เมตร
1:200	1 ซม.	200 ซม. หรือ 2 เมตร

เงื่อนไขสำคัญ: ตัวอย่างนี้ใช้ได้เมื่อ Drawing บนกระดาษยังอยู่ใน Scale ที่ระบุจริง หากมีการย่อ ขยาย หรือใช้ Fit to Page หลังจากสร้าง Drawing แล้ว การวัดจากกระดาษอาจไม่ตรงกับตัวเลขใน Title Block

ทำไม Scale 1:50 จึงดูใหญ่กว่า 1:100

ตัวเลขหลังเครื่องหมาย “:” ยิ่งมาก วัตถุที่แสดงบนกระดาษยิ่งเล็กลงเมื่อเทียบของจริงขนาดเดียวกัน

ตัวอย่างแนวคิด:
กำแพงจริงยาว 5 เมตร หรือ 500 เซนติเมตร

ที่ Scale 1:50 จะมีความยาวบน Drawing ประมาณ 10 ซม.
ที่ Scale 1:100 จะมีความยาวบน Drawingประมาณ 5 ซม.
ที่ Scale 1:200 จะมีความยาวบน Drawing ประมาณ 2.5 ซม.

ดังนั้น Scale ที่แสดงวัตถุใหญ่ขึ้นสามารถให้พื้นที่สำหรับรายละเอียดได้มากขึ้น แต่ก็ใช้พื้นที่บนหน้ากระดาษมากขึ้นเช่นกัน

Drawing Scale กับ Plot Scale ไม่ใช่เรื่องเดียวกันเสมอไป

Drawing Scale คือมาตราส่วนที่ผู้ออกแบบกำหนดให้กับ Drawing หรือ View ขณะที่ Plot Scale คือการตั้งค่าที่ใช้เมื่อนำ Layout ออกเป็นกระดาษหรือไฟล์

แม้ Title Block จะเขียนว่า 1:100 แต่หากตอน Plot มีการย่อหรือขยายหน้ากระดาษ ผลลัพธ์จริงที่พิมพ์ออกมาอาจไม่ใช่ 1:100

จุดที่ควรระวัง: อย่าใช้ข้อความ “Scale 1:100” บน Title Block เป็นหลักฐานเพียงอย่างเดียวว่ากระดาษที่อยู่ตรงหน้าคือ 1:100 หากไม่ทราบว่าหน้านั้นถูก Plot หรือพิมพ์ด้วยอัตราส่วนใด

สำหรับผู้ที่ทำงานจาก CAD สามารถดูจุดตรวจเพิ่มเติมได้ใน Checklist ก่อน Plot CAD โดยเฉพาะ Page Setup และ Plot Scale

Fit to Page คืออะไร และทำไมอาจทำให้ Scale เปลี่ยน

Fit to Page เป็นการปรับขนาดเนื้อหาให้พอดีกับพื้นที่พิมพ์โดยอัตโนมัติ ซึ่งสะดวกสำหรับเอกสารทั่วไป แต่ต้องระวังเมื่อใช้กับ Drawing ที่ต้องรักษามาตราส่วน

หากไฟล์ถูกสร้างสำหรับ A1 แต่สั่งพิมพ์ลง A2 พร้อม Fit to Page ระบบต้องย่อ Drawing ลงเพื่อให้พอดีกับกระดาษที่เล็กกว่า

ตัวอย่าง:
Layout A1 ระบุ 1:100 → ส่งพิมพ์ลง A2 → เลือก Fit to Page

ผลคือ Drawing บนกระดาษถูกย่อ แต่ตัวเลข “1:100” ที่เป็นข้อความอยู่ใน Title Block ไม่ได้เปลี่ยนตามโดยอัตโนมัติ

ย่อ A1 เป็น A2 แล้ว Scale เปลี่ยนเป็นเท่าไร

เมื่อย่อกระดาษในตระกูล A Series จาก A1 ลงเป็น A2 ด้วยอัตราส่วนเชิงเส้นประมาณ 70.7% ขนาดของ Drawing บนกระดาษจะเล็กลงตามไปด้วย

ดังนั้น หาก Drawing เดิม 1:100 ถูกย่อจาก A1 ลง A2 โดยรักษาสัดส่วนทั้งหน้า มาตราส่วนจริงจะไม่ใช่ 1:100 เดิมอีกต่อไป และไม่ควรนำไปวัดโดยอ้างอิงข้อความ Scale เดิมโดยไม่ตรวจสอบ

ข้อแนะนำ: ในงานที่ต้องใช้ Scale จริง ควรยืนยันกับผู้จัดทำแบบว่าต้องการ Original Size หรือมี Drawing ฉบับที่ถูกจัด Layout สำหรับกระดาษขนาดใหม่แล้วหรือไม่ แทนการคำนวณจากข้อความบน Title Block เพียงอย่างเดียว

แบบหนึ่งหน้าอาจมีหลาย Scale ได้หรือไม่

ได้ Drawing หนึ่งหน้าอาจประกอบด้วยหลาย View หรือ Detail ที่ใช้มาตราส่วนต่างกัน เช่น Plan อาจเป็น 1:100 ขณะที่ Detail บางจุดอาจเป็น 1:20 หรือ 1:10

ดังนั้นไม่ควรสมมติว่าทุกองค์ประกอบในหน้าใช้ Scale เดียวกันจากการดูข้อความเพียงจุดเดียว

ตรวจชื่อ View หรือ Detail

Scale มักถูกระบุใกล้ชื่อ Drawing, Detail, Section หรือ View แต่ละส่วน

ตรวจ Title Block

บาง Drawing อาจระบุ “Scale: As Shown” ซึ่งหมายความว่าต้องดู Scale ที่กำกับในแต่ละ View เพิ่มเติม

ควรเช็ก Scale อย่างไรก่อนพิมพ์แบบแปลน

ตรวจ Original Page Size ของ Drawing
ตรวจขนาด Layout ว่าเป็น A0, A1, A2 หรือขนาดอื่น
ตรวจ Scale ที่ระบุในแต่ละ View
ตรวจ Plot Scale
ตรวจว่าเปิด Fit to Page หรือ Scaling อื่นหรือไม่
ตรวจ Scale Bar หาก Drawing มี
ตรวจ Dimension กับข้อมูลจริงที่ทราบ หากเหมาะสม
เปิด Print หรือ Plot Preview ก่อนผลิต
หากสร้าง PDF ให้ตรวจ Page Size ของ PDF อีกครั้ง

หากไฟล์ยังอยู่ในรูป CAD หรือกำลังตัดสินใจว่าจะส่งไฟล์ชนิดใด สามารถอ่าน PDF หรือ CAD แบบไหนเหมาะกับงานพิมพ์แบบแปลน เพิ่มเติมได้

ไม่แน่ใจว่าไฟล์ที่เตรียมไว้ต้องรักษา Scale หรือไม่?

หากมีแบบ CAD หรือ PDF และต้องการให้ทีมงานตรวจข้อมูลเบื้องต้นก่อนประเมินงาน สามารถเตรียม Page Size, จำนวนหน้า, จำนวนชุด, สีหรือขาวดำ และแจ้งว่า Drawing ต้องรักษา Scale สำหรับการใช้งานหรือไม่

การแจ้งข้อมูลนี้ตั้งแต่ต้นช่วยให้สามารถตรวจขอบเขตงานได้ตรงกับวัตถุประสงค์ของเอกสารมากขึ้น

เมื่อไรไม่ควรวัดระยะจากแบบกระดาษโดยตรง

แม้ Drawing จะมี Scale ระบุไว้ แต่ในหลายกรณีไม่ควรวัดจากกระดาษโดยไม่ตรวจสอบสถานะของไฟล์และการพิมพ์ก่อน

ไม่ทราบว่ามีการย่อหรือขยายหรือไม่

หากได้รับสำเนาหรือ PDF ต่อมาอีกทอดหนึ่ง อาจไม่ทราบว่ามีการ Scaling ระหว่างขั้นตอนหรือไม่

พิมพ์ด้วย Fit to Page

ระบบอาจปรับขนาดหน้าโดยอัตโนมัติ ทำให้ Scale จริงเปลี่ยนจากต้นฉบับ

เป็น Reduced Copy

Drawing อาจถูกย่อเพื่อใช้ประชุมหรืออ้างอิง และไม่ได้มีวัตถุประสงค์ให้วัด Scale จากกระดาษ

แบบระบุ Do Not Scale

หาก Drawing มีข้อความลักษณะนี้ ควรใช้ Dimension หรือข้อมูลที่ผู้ออกแบบกำหนด แทนการวัดระยะจาก Drawing โดยตรง

Scale แบบแปลนกับ Dimension อะไรควรใช้อ้างอิง

ในงานก่อสร้างและวิศวกรรม ค่ามิติหรือ Dimension ที่ระบุโดยผู้จัดทำแบบควรได้รับความสำคัญตามเอกสารและข้อกำหนดของโครงการ ไม่ควรใช้การวัดจากกระดาษแทน Dimension โดยอัตโนมัติ

โดยเฉพาะเมื่อไม่สามารถยืนยันได้ว่า Drawing ที่ถืออยู่ถูกพิมพ์ด้วย Original Scale หรือไม่

จำง่าย ๆ: Scale ช่วยแสดงความสัมพันธ์ของ Drawing กับของจริง แต่ความถูกต้องของงานโครงการควรอ้างอิงข้อมูล Dimension, Revision และเอกสารที่ได้รับการอนุมัติจากผู้รับผิดชอบโครงการด้วย

Checklist ก่อนส่งแบบที่ต้องรักษา Scale

ตรวจ Revision ล่าสุด
ตรวจ Original Page Size
ตรวจ Layout
ตรวจ Drawing Scale
ตรวจ Plot Scale
ปิด Fit to Page หากต้องรักษาขนาดจริงและการตั้งค่ากำหนดไว้เช่นนั้น
ตรวจ A0, A1, A2 หรือขนาดที่กำหนด
ตรวจ Scale Bar หากมี
สร้าง PDF Final หลังตรวจ Plot Setting เมื่อเหมาะสม
ตรวจ PDF Page Size อีกครั้ง
ระบุให้ผู้ผลิตทราบหากต้องรักษา Scale

สำหรับภาพรวมตั้งแต่ไฟล์ CAD/PDF ไปจนถึงขนาดกระดาษและการจัดชุด สามารถย้อนดู คู่มือพิมพ์แบบแปลน A0 A1 A2 ฉบับสมบูรณ์ ได้

มีแบบ CAD หรือ PDF ที่ต้องพิมพ์ตามขนาดและ Scale ที่กำหนด?

สามารถส่งรายละเอียดเบื้องต้นให้บริษัท บีเอ็มซี (ไทยแลนด์) จำกัด ตรวจสอบขอบเขตงานได้ โดยระบุขนาดแบบ จำนวนหน้า จำนวนชุด สีหรือขาวดำ รูปแบบไฟล์ และแจ้งว่าต้องรักษา Scale สำหรับการใช้งานหรือไม่

หากมี Drawing List หรือไฟล์ตัวอย่าง สามารถแนบมาประกอบการตรวจรายละเอียดก่อนยืนยันราคา วัสดุ คิวผลิต และกำหนดรับงาน

ขอใบเสนอราคา สอบถามทีม BMC ติดต่อผ่าน LINE

ราคา วัสดุ ระยะเวลาดำเนินงาน และกำหนดรับงานจะยืนยันหลังจากทีมงานตรวจสอบรายละเอียดและคิวผลิต

คำถามที่พบบ่อยเกี่ยวกับ Scale แบบแปลน

Scale 1:50 หมายถึง 1 หน่วยบน Drawing แทน 50 หน่วยของขนาดจริง เช่น หาก Drawing ถูกพิมพ์ใน Scale ที่ถูกต้อง 1 เซนติเมตรบนแบบจะแทน 50 เซนติเมตรของจริง

Scale 1:100 หมายถึง 1 หน่วยบน Drawing แทน 100 หน่วยจริง ดังนั้น 1 เซนติเมตรบนแบบจะแทน 100 เซนติเมตร หรือ 1 เมตรจริง เมื่อแบบถูกพิมพ์ในมาตราส่วนที่ถูกต้อง

เมื่อแสดงวัตถุจริงชิ้นเดียวกัน Drawing ที่ Scale 1:50 จะแสดงวัตถุบนกระดาษใหญ่กว่า Scale 1:100 ประมาณสองเท่าในเชิงความยาว

หากย่อทั้งหน้า A1 ให้พอดีกับ A2 ขนาด Drawing บนกระดาษจะลดลง จึงทำให้ Scale จริงไม่ตรงกับ Scale เดิม แม้ข้อความ Scale ใน Title Block จะยังเหมือนเดิม

อาจทำให้เปลี่ยนได้ เพราะ Fit to Page จะย่อหรือขยายเนื้อหาให้พอดีกับพื้นที่พิมพ์ จึงไม่ควรใช้กับ Drawing ที่ต้องรักษามาตราส่วนโดยไม่ตรวจผลลัพธ์

ได้ Drawing หนึ่งหน้าอาจมี Plan, Section หรือ Detail หลายส่วนที่ใช้ Scale ต่างกัน จึงควรตรวจ Scale ที่กำกับแต่ละ View ไม่ใช่อ้างอิงเพียงค่าเดียวทั้งหน้า

ควรให้ความสำคัญกับ Dimension และข้อมูลที่ได้รับการอนุมัติของโครงการ โดยเฉพาะหากไม่สามารถยืนยันได้ว่ากระดาษถูกพิมพ์ใน Original Scale หรือมีการย่อหรือขยายมาก่อนหรือไม่